Sopockie Potoki

Motto:

Przyroda działa na wszystkie zmysły. W doznaniu estetycznym, jakie nam daje las, zawierają się nie tylko wrażenia wzrokowe – linie, kształty i barwy drzew, paproci, kwiatów, ale również wrażenia słuchowe – śpiew ptaków, szum liści; węchowe – aromat żywicy; dotykowe i cieplne – powiew wiatru, chłód, wilgoć. Ostre, słone, pobudzające powietrze nadmorskie jest jednym ze składników przeżycia estetycznego, jakie daje nam morze.
Mieczysław Wallis


Nieco historii

Najstarsza z dostępnych map Sopotu mogłaby stanowić ilustrację do bajki o jakiejś wydumanej sielankowej krainie. Potoki, mające swoje źródła w pobliskich zalesionych wzgórzach, przepływające swobodnie przez przymorskie, trudno dostępne podmokłe tereny i następnie w całej swojej okazałości łączące się z wodami zatoki – taka wyjątkowa topografia musiała pozostawiać niezwykłe wrażenie na tych szczęśliwcach, którzy w tamtym okresie mieli okazję zetknąć się z Sopotem.
Mokradła utrudniające dostęp do brzegu morskiego, a tym samym uniemożliwiające rozwój osadnictwa na tym terenie, były pozostałością po okresie, w którym podnóże skarpy stanowiło brzeg morza (ok. 6-7 tys. lat temu). W wyniku długotrwałego oddziaływania wiatru i fal morskich nanoszących piasek m.in. z podmywanego Klifu Orłowskiego zaczęły tworzyć się wydmy, stanowiąc naturalną ochronę lądu przed okresowym zalewaniem go przez wodę morską.

Aż w siedmiu miejscach znaleziono w Sopocie różnorodne obiekty będące pozostałością po prasłowiańskiej ludności kultury wschodnio-pomorskiej, zamieszkującej tereny Pomorza Wschodniego w okresie od 650 do około 400 lat przed naszą erą. Są to groby skrzynkowe z licznymi popielnicami, w tym twarzowymi, wyrobami z brązu, żelaza, bursztynu, szkła oraz z bogatą ceramiką. Najstarszym, dobrze zachowanym, reliktem budownictwa obronnego i mieszkaniowego jest słowiańskie grodzisko, pochodzące z wczesnego średniowiecza.
Zapewne później powstała osada chłopska, wymieniona w dokumencie księcia pomorskiego Mściwoja II, wystawionym 5 III 1283 r. z okazji przekazania jej wówczas na własność klasztorowi cystersów w Oliwie. Odtąd posiadłość ta, a także należące dziś do Sopotu, niegdyś odrębne osady Brodwino, Świemirowo, Karlikowo i Stawowie aż do 1772 r., tj. do chwili konfiskaty dóbr klasztornych przez rząd pruski, należała do cystersów. Świemirowo i Karlikowo pozyskali oni dopiero w początkach XIV w.
(http://www.sopot.com.pl)

Pod koniec XVII wieku zaczęto osuszać podmokłe tereny dolnej części Sopotu łącząc sieć rowów melioracyjnych z potokami. Dzięki coraz łatwiejszemu dostępowi do plaży atrakcyjność Sopotu wzrastała. Na osuszanych terenach rozwijano budownictwo ukierunkowane głównie na potrzeby odwiedzających oraz na zyski właścicieli budynków. Kanalizowaną sieć odwadniającą wraz z potokami zastępowano teren pokrywany był stopniowo siecią ulic i chodników oraz zabudowaniami. W ciągu niespełna 40 lat od utworzenia w 1823 roku przez Jana Jerzego Haffnera kąpieliska morskiego, niegdysiejsze podmokłe łąki stały się centrum aglomeracji, której w 1901 roku nadano prawa miejskie. Tak więc charakter i kierunek urbanistycznego rozwoju obecnego Sopotu, a w szczególności jego dolnej części, przesądzony został właściwie już w początkowym okresie jego rozwoju. Z dawnej wioski stał się Sopot centrum wypoczynku, rozrywki i hazardu.
We wcześniejszych okresach w dziejach Sopotu (np. patrycjuszowskim – XVI-XVII w., czy magnackim i szlacheckim – XVIII w. do 1772 r.), podczas rozbudowy jego górnej części, potoki i stawy były docenianym i podtrzymywanym elementem środowiska. Spiętrzane przez właścicieli dworów wody potoków wykorzystywane były zarówno do tworzenia stawów dla hodowli ryb, jak i do pracy stawianych wzdłuż potoków młynów, kuźni, papierni czy prochowni. Natomiast od momentu, gdy dostęp do brzegu morskiego stawał się łatwiejszy i gdy moda na wypoczynek na łonie natury stawała się powszechniejsza, zaczęto zmieniać środowisko przyrodnicze, pozbawiając je stopniowo tych walorów, które wcześniej stanowiły o unikalności Sopotu. Przykładano wprawdzie dużą wagę do tworzenia miejsc rekreacyjnych np. zakładając parki w nadmorskiej części oraz wytyczając ścieżki spacerowe w przylegających do górnej części lasach, jednak jednocześnie nie potrafiono wyeksponować urody sopockich potoków, które jeszcze w niedalekiej przeszłości miały, poza estetycznym, także gospodarcze znaczenie. Również położenie osady rybackiej na plaży w pobliżu ujścia Potoku Wiejskiego uznano za uciążliwe dla przyjezdnych ze względu na zapachy, w związku z czym przeniesiono ją w mniej uczęszczaną okolicę.
Lata 60-te i 70-te XX wieku to okres niezwykle szybkiej urbanizacji miasta, a zarazem dalszego kanalizowania potoków i likwidowania stawów.

 

Wykaz sopockich potoków w kolejności od granicy z Gdynią do granicy z Gdańskiem:

 

1. Swelinia

W średniowieczu Swelinia stanowiła północną granicę dóbr cystersów oliwskich. Jej nazwa została wymieniona w dokumencie wystawionym 5 III 1283 r. w formie Svelina. W okresie międzywojennym biegła wzdłuż Swelini granica Polski i Wolnego Miasta Gdańska. W toponimii niemieckiej rzeczka ta nosiła nazwę Granicznego Potoku. Swelinia, potok o długości 2,5 km i spadku 24m/km, ma źródła na wysokości 60 m n.p.m., obok dużej polany należącej do gdyńskiego Bernardowa. Jest jedynym sopockim potokiem płynącym w całości w otwartym korycie. Główną atrakcją górnego biegu Swelini jest podmokły las ze starymi okazami olch czarnych i świerków pospolitych, porastających brzegi strumienia. W dolnym biegu, na długości 550 m, Swelinia wrzyna się stopniowo w malowniczy wąwóz, stanowiący jeden z najcenniejszych fragmentów sopockiej przyrody. Jej ujście jest jedynym na gdańskim wybrzeżu naturalnym, nieobudowanym ujściem potoku do morza.

 

 

 

2. Kamienny Potok

Jest to największy z sopockich strumieni w północnej części miasta. Ma długość 3 km i spadek 23 m/km. Płynie dnem erozyjnej doliny, o wysokich na kilkadziesiąt metrów, porośniętych lasem zboczach. Od nazwy potoku, wymienionej już w dokumencie z 1650 r., pochodzi nazwa północnej części Sopotu. Źródła Kamiennego Potoku znajdują się na wysokości 70 m n.p.m., na leśnej polanie położonej na zachód od Brodwina.
W otwartych korytach potok płynie dziś na kilku odcinkach o łącznej długości 1100 m.

 

 

3. Potok Grodowy

O całkowitej długości 550 m, tylko w swej górnej części, na długości 220 m, na terenie Parku Grodowego, płynie w otwartym korycie. Do Zatoki Gdańskiej uchodzi w pobliżu Łazienek Północnych.

 

 

4. Potok Babidolski

Płynący z doliny Babi Dół, ma długość 1,6 km, ale łączna długość odkrytych koryt wynosi dziś 450 m. Potok uchodzi do Zatoki Gdańskiej na wysokości Łazienek Północnych. Projekt renowacji Parku Północnego przewiduje odsłonięcie koryt płynących przez ten park potoków.

 

 

5. Potok Kuźniczy

Jest dziś w całości ukryty pod ziemią. Większa część jego wód jest na terenie Dolnego Sopotu odprowadzana, podziemnym kanałem, do potoku Babidolskiego. Ujście Potoku Kuźniczego znajduje się w sąsiedztwie Łazienek Północnych, na przedłużeniu ulicy Goyki.

 

 

 

6. Potok Wiejski

O długości 1,7 km, wypływa z Jeziorka Nowowiejskiego w dolinie Prątki, uchodzi zaś do Zatoki Gdańskiej w odległości kilkudziesięciu metrów na południe od nasady mola. Niegdyś najważniejszy z sopockich potoków, w XVIII w. zasilający w wodę dziewięć spiętrzonych na nim stawów, jest dziś w całości prowadzony podziemnym kanałem, w większej części ułożonym pod ulicą Bohaterów Monte Cassino.

 

 

 

7. Potok Środkowy

Zwany również Potokiem Dworskim, uchodzący do morza w odległości 30 m na południe od ujścia Potoku Wiejskiego, jest dzisiaj w całości ujęty w systemy podziemnych rurociągów. Potok ten doprowadza wody z części Dolnego Sopotu przyległej do ulicy Kazimierza Pułaskiego. Wody górnego i środkowego biegu potoku są kierowane pod ziemią do Potoku Wiejskiego. Jeszcze w drugiej połowie XIX w. potok ten płynąc w otwartym korycie zasilał w wodę kilka stawów na terenie Parku Wiejskiego (dziś teren domu handlowego przy ulicy Władysława Sikorskiego – wcześniej rynku), wypełniał swymi wodami fosy obronnego Dworu Francuskiego (dziś teren plebani przy ulicy Tadeusza Kościuszki 1) oraz poruszał fornierski młyn na zboczu Skarpy Sopockiej.

 

 

8. Potok Haffnera

Nazywany dawniej Potokiem Królowej Elżbiety, ma całkowitą długość 1,4 km. Na powierzchni ziemi płynie dziś w dwóch odcinkach o łącznej długości 160 m. W sąsiedztwie ratusza, na terenie Parku Haffnera, tworzy malowniczy wąwóz o zboczach porośniętych bukowo-dębowym starodrzewem. Ujście Potoku Haffnera znajduje się na południe od Łazienek Południowych, na przedłużeniu ulicy Bolesława Chrobrego.

 

 

9. Potok Karlikowski

O długości 3 km, mający źródła w środkowej części Doliny Świemirowskiej na wysokości 60 m n.p.m., należy do największych sopockich potoków. U wylotu Doliny Świemirowskiej, po uwolnieniu z podziemnego kanału trzystumetrowej długości, rozlewa się w otoczony stuletnimi olchami staw o powierzchni 0,4 ha, z owalną wyspą pośrodku. Uchodzi do zatoki Gdańskiej w sąsiedztwie rybackiej przystani.

 

 

10. Bezimienny Potok

Na terenie Karlikowa, płynący w otwartym rowie na południe od Lasku Karlikowskiego odprowadza wodę z płaskich, niezabudowanych terenów południowej części Dolnego Sopotu.

 

 

11. Potok Gdynia

O długości 2,4 km, prowadzi wzdłuż granicy Sopotu z Gdańskiem. Wypływa z podmokłej kotliny zagłębionej w stromym zboczu wysoczyzny, na wysokości 40 m n.p.m., w górnej części parku na Stawowiu. Teren źródliskowy tego potoku należy do cenniejszych pod względem przyrodniczym fragmentów miasta. Poniżej źródeł spływa Gdynia naturalną, kamienną kaskadą, do otoczonego starymi bukami stawu o przejrzystej wodzie, a następnie zasila swymi wodami dwa dalsze, parkowe stawy. Potok uchodzi do morza na granicy Sopotu z Gdańskiem.

 

 

Wyprowadzenie wód potoków sopockich w głąb Zatoki Gdańskiej

Komunikat prasowy Urzędu Miasta Sopotu

W czwartek 18 grudnia 2008 o godz. 12.30 na sopockiej plaży, na wysokości wejścia nr 36 koło Zdroju św. Wojciecha odbędzie się rozpoczęcie inwestycji ”Wyprowadzenie wód potoków sopockich w głąb Zatoki Gdańskiej”.

http://www.mmtrojmiasto.pl

 

Rozpoczęta inwestycja - ujście potoku Bezimiennego

 

Informacje na temat potoków zaczerpnięto ze strony : zoppot.fm.interia.pl

Rys historyczny i zdjęcia: Włodek Śliwiński : w.sliwinski@wp.pl

Opracowanie graficzne: Ola Kasińska